Futures Literacy

Leren van een toekomst die er nog niet is

Vorige week hadden mijn collega’s en ik een interessante studiemiddag. Met de methodiek van Futures Literacy hebben we de toekomst van het onderwijs bestudeerd. Literacy betekent geletterdheid en Futures is meervoud. Bij elkaar is het een Agile methodiek waarmee je kunt leren van de toekomst, die er nog niet is. Het leidt tot inzichten en adviezen die je vandaag al kunt toepassen.

Met Futures Literacy kun je twee weken bezig zijn, of drie dagen duren, of één. Wij deden het in drie uur, en twee dagen later nog eens twee uur. Er zijn verschillende werkvormen om de toekomst mee te bestuderen, waarvan wij er drie hebben toegepast:

Verhalen uit de toekomst

Bij het verhaal uit de toekomst denk je in een team na over drie verschillende toekomsten. Steeds bedenk je eerst individueel en daarna in het team wat je er in die toekomst te zien (inclusief horen, lezen, ervaren, enz.) is, wat de onderliggende systemen zijn die dit mogelijk maken, welke visie op de wereld de mensen in die toekomst dus kennelijk hebben en welke verhalen en mythes daarover verteld worden.

De eerste is de “meest waarschijnlijke toekomst”. Die beschrijf je door de huidige ontwikkelingen door te trekken naar de toekomst. Wat is er te zien, welke systemen maken dat mogelijk, wat is het wereldbeeld van de mensen in de toekomst en welke verhalen worden er verteld als alles wat er nu gaande is zich op dezelfde manier doorontwikkelt? Je schrijft de beelden, systemen, visies en verhalen eerst individueel op geeltjes en daarna structureer je die individuele bijdragen tot verhaallijnen. Op een canvas, zoals dat bij Agile werken gebruikelijk is. In dit geval is op het canvas een ijsberg weergegeven.

Daarna volgt de “droom toekomst”. Daarbij maak je jouw droom voor de toekomst zo mooi mogelijk. Weer bedenk je wat er in die prachtige toekomst – mooier dan dat kan het niet – te zien is, welke systemen dat mogelijk maken, wat het wereldbeeld is en welke verhalen er verteld worden. Ook die geeltjes worden tot verhaallijnen gestructureerd.

De derde toekomst is de “mislukte toekomst”. Alle huidige ontwikkelingen zijn negatief uitgepakt. De wereld is een ramp, overleven is de enig mogelijke strategie. Daarover maak je niet zelf een verhaal. Dat verhaal wordt verteld door de facilitator en de deelnemers geven antwoord op drie vragen:

  • Wat doet dit verhaal met je?
  • Wat heb je tot nu toe voor waar aangenomen?
  • Waar hoop je nu op?

De verhalen uit de toekomst kun je afsluiten met het formuleren van adviezen voor het heden, waarbij je ook aangeeft wat jij zelf met dit advies gaat doen. Maar je kunt het adviseren ook uitstellen tot het eind van de sessie.

Toekomstscenario’s

Een andere werkvorm om te leren van de toekomst die er nog niet is, is het opstellen van vier toekomstscenario’s. Daarbij zorg je ervoor dat die vier scenario’s flink van elkaar verschillen maar toch ook overeenkomsten hebben, door twee ontwikkelingen te kiezen die van belang zijn voor de toekomst waarin je geïnteresseerd bent. Bij ons waren dat individualisering en flexibilisering. Beide kun je op een as uitzetten. Bij individualisering dus van volledig individueel tot helemaal gezamenlijk. En bij flexibilisering van totaal flexibel tot volledig star en onbuigzaam. Maar je kunt ook andere ontwikkelingen kiezen die va belang zijn. Die ontwikkelingen zet je uit op twee assen, waardoor je dus vier extreme scenario’s krijgt. In je team bedenk je vervolgens hoe zo’n scenario er uit ziet. Dan kan met woorden, maar het wordt leuker als je het tekent.

Back-casting

De derde werkvorm die we gebruikten was Back-casting. Daarbij zet je een tijdas uit naar de toekomst en vul je die door terug te denken vanuit de meest verre toekomst (bij ons: over 40 jaar). Wat is dan het belangrijkste kenmerk van de toekomst waarin je geïnteresseerd bent? En wat was tien jaar eerder het belangrijkste kenmerk, dat de toekomst van tien jaar later mogelijk maakte? En zo ga je in vijf stappen terug naar het heden. Vervolgens benoem je voor elk van die vijf stappen een aantal kenmerkende gebeurtenissen, die zullen leiden tot de gebeurtenissen van telkens tien jaar later. Althans, zo deden wij het. Later begrepen we dat het ook bij het beschijven van die gebeurtenissen eigenlijk de bedoeling is om ook in de meest verre toekomst te beginnen. maar ach, onze aanpak werkte ook.

Resultaten

Het resultaat van onze tweedelige Future Literacy studiedag was vooral dat ik en mijn collega’s ontdekten dat we eigenlijk heel eensgezind zijn over de toekomst van het onderwijs en ons werk. Meer dan verwacht, want hoe vaak heb je het met elkaar nou eigenlijk over de toekomst? Er moet veel veranderen, en dat gaat gebeuren ook. Wat er precies zal veranderen weten we niet. Wel weten we welke adviezen we onszelf hebben gegeven om die veranderingen mogelijk te maken. En de kans bestaat dat we het ultieme doel van elke adviseur en facilitator, jezelf overbodig maken, ook gaan realiseren. Dan heb ik dus nóg meer tijd voor Dreams Matter 🙂

Meer weten?

Wil je meer weten over Futures Literacy en wat het kan betekenen voor jou en jouw collega’s, dan kun je bijvoorbeeld een uitgebreide artikel lezen dat hier is te downloaden. Maar je kunt ook contact opnemen met mij. Dat kost misschien minder tijd 😉

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.